ब्रह्मानुचिन्तनम्
Brahmānucintanam
Meditation on Brahman
Brahmānucintanam (Brahma Anuchintanam) or “Meditation on Brahman” is a hymn (stotram) attributed to Adi Shankara. This article contains the Sanskrit text, along with English translation and word-for-word meaning of the hymn. It also contains a brief commentary, Roman transliteration, prose order in Sanskrit and an audio file containing the chanting of the hymn.
Please click on the links below to navigate to the relevant section.
Sanskrit Text, English Transliteration and English Translation
Sanskrit Text, English Transliteration and English Translation
अहमेव परं ब्रह्म वासुदेवाख्यमव्ययम् ।
इति स्यान्निश्चितो मुक्तो बद्ध एवान्यथा भवेत् ॥१॥
ahameva paraṃ brahma vāsudevākhyamavyayam |
iti syānniścito mukto baddha evānyathā bhavet ||1||
1. “That immutable, ultimate Brahman known as Vasudeva is none other than me”- thus, one who is liberated should consider with certainty. Otherwise he is bound only.
अहमेव परं ब्रह्म निश्चितं चित्त चिन्त्यताम् । चिद्रूपत्वादसङ्गत्वादबाध्यत्वात् प्रयत्नतः ॥२॥
ahameva paraṃ brahma niścitaṃ citta cintyatām | cidrūpatvādasaṅgatvādabādhyatvāt prayatnataḥ ||2||
2. “I alone am the highest Brahman, due to my nature of consciousness, non-attachment, and undeniability” - thus, he should think the thought ascertained through effort.
अहमेव परं ब्रह्म न चाहं ब्रह्मणः पृथक् ।
इत्येवं समुपासीत ब्राह्मणो ब्रह्मणि स्थितः॥३॥
ahameva paraṃ brahma na cāhaṃ brahmaṇaḥ pṛthak |
ityevaṃ samupāsīta brāhmaṇo brahmaṇi sthitaḥ||3||
3. “I am the knower of Brahman (a Brahmin) who is established in Brahman. I am none other than that highest Brahman. And I am not separate from Brahman” – thus he should meditate.
सर्वोपाधिविनिर्मुक्तं चैतन्यं च निरन्तरम् ।
तद्ब्रह्माहमिति ज्ञात्वा कथं वर्णाश्रमी भवेत् ॥४॥
sarvopādhivinirmuktaṃ caitanyaṃ ca nirantaram |
tadbrahmāhamiti jñātvā kathaṃ varṇāśramī bhavet ||4||
4. “I am that Brahman that is uninterrupted consciousness, free from all superimpositions” - having known thus, how can he be a follower of caste and life-stage?
अहं ब्रह्मास्मि यो वेद स सर्वं भवति त्विदम् ।
नाभूत्या ईशते देवास्तेषामात्मा भवेद्धि सः ॥५॥
ahaṃ brahmāsmi yo veda sa sarvaṃ bhavati tvidam |
nābhūtyā īśate devāsteṣāmātmā bhaveddhi saḥ ||5||
5. “I am Brahman” - he who knows thus, becomes everything here indeed. The gods do not control him through their power. He becomes their essence indeed.
अन्योऽसावहमन्योऽस्मीत्युपास्ते योऽन्यदेवताम् ।
न स वेद नरो ब्रह्म स देवानां यथा पशुः ॥६॥
anyo’sāvahamanyo’smītyupāste yo’nyadevatām |
na sa veda naro brahma sa devānāṃ yathā paśuḥ ||6||
6. “That is different. I am different” – (considering) thus, he who worships another god, that man does not know Brahman. He is like a sacrificial animal for the gods.
अहमात्मा न चान्योऽस्मि ब्रह्मैवाहं न शोकभाक् । सच्चिदानन्दरूपोऽहं नित्यमुक्तस्वभाववान् ॥७॥
ahamātmā na cānyo’smi brahmaivāhaṃ na śokabhāk | saccidānandarūpo’haṃ nityamuktasvabhāvavān ||7||
7. I am the self, and nothings else. I am none other than Brahman, I am not the sufferer of sorrows. I am of the nature of Existence-Consciousness-Bliss, one who is inherently eternal and liberated.
आत्मानं सततं ब्रह्म सम्भाव्य विहरन्ति ये ।
न तेषां दुष्कृतं किञ्चिद्दुष्कृतोत्था न चापदः ॥८ ॥
ātmānaṃ satataṃ brahma sambhāvya viharanti ye |
na teṣāṃ duṣkṛtaṃ kiñcidduṣkṛtotthā na cāpadaḥ ||8 ||
8. Those who move around, having constantly considered the self as Brahman - for them there is no sin whatsoever, and neither the misfortunes arising from sin.
आत्मानं सततं ब्रह्म सम्भाव्य विहरेत्सुखम् ।
क्षणं ब्रह्माहमस्मीति यः कुर्यादात्मचिन्तनम् ॥९॥
तन्महापातकं हन्ति तमः सूर्योदयो यथा ।
ātmānaṃ satataṃ brahma sambhāvya viharetsukham |
kṣaṇaṃ brahmāhamasmīti yaḥ kuryādātmacintanam ||9||
tanmahāpātakaṃ hanti tamaḥ sūryodayo yathā |
9. He who can think of himself every moment thus - “I am Brahman”, he can move around joyfully, with the constant consideration that the self is Brahman.
10. That (consideration of the self as Brahman) destroys great sin just like the sunrise destroys darkness .
अज्ञानाद्ब्रह्मणो जातमाकाशं बुद्बुदोपमम् ॥१०॥
आकाशाद्वायुरुत्पन्नो वायोस्तेजस्ततः पयः ।
अद्भ्यश्च पृथिवी जाता ततो व्रीहियवादिकम् ॥११॥
ajñānādbrahmaṇo jātamākāśaṃ budbudopamam ||10||
ākāśādvāyurutpanno vāyostejastataḥ payaḥ |
adbhyaśca pṛthivī jātā tato vrīhiyavādikam ||11||
From Brahman, space was born like a bubble due to Primordial Ignorance (Maya).
11. From space, air was born. From air, fire (was born). From that (fire), water (was born). And from water, the earth was born. From that (earth), rice, barley, etc. was born.
पृथिव्यप्सु पयो वह्नौ वह्निर्वायौ नभस्यसौ ।
नभोऽप्यव्याकृते तच्च शुद्धे शुद्धोऽस्म्यहं हरिः ॥१२॥
pṛthivyapsu payo vahnau vahnirvāyau nabhasyasau |
nabho’pyavyākṛte tacca śuddhe śuddho’smyahaṃ hariḥ ||12||
12. Earth (is) in water, water in fire, fire in air, that (air) in space, space in the unmanifest, and that (unmanifest) in the pure. I am that pure Hari (Lord).
अहं विष्णुरहं विष्णुरहं विष्णुरहं हरिः ।
कर्तृभोक्त्रादिकं सर्वं तदविद्योत्थमेव च ॥१३॥
ahaṃ viṣṇurahaṃ viṣṇurahaṃ viṣṇurahaṃ hariḥ |
kartṛbhoktrādikaṃ sarvaṃ tadavidyotthameva ca ||13||
13. I am Vishnu, I am Vishnu, I am Vishnu, I am Hari. And all (misconceptions such as) doership, enjoyership, etc. have arisen from ignorance alone.
अच्युतोऽहमनन्तोऽहं गोविन्दोऽहमहं हरिः ।
आनन्दोऽहमशेषोऽहमजोऽहममृतोऽस्म्यहम् ॥१४॥
acyuto’hamananto’haṃ govindo’hamahaṃ hariḥ |
ānando’hamaśeṣo’hamajo’hamamṛto’smyaham ||14||
14. I am Achyuta, I am Ananta, I am Govinda, I am Hari. I am bliss, I am entire, I am unborn, I am deathless.
नित्योऽहं निर्विकल्पोऽहं निराकारोऽहमव्ययः । सच्चिदानन्दरूपोऽहं पञ्चकोशातिगोऽस्म्यहम् ॥१५॥
nityo’haṃ nirvikalpo’haṃ nirākāro’hamavyayaḥ |
saccidānandarūpo’haṃ pañcakośātigo’smyaham ||15||
15. I am eternal, I am changeless, I am formless (and) immutable. I am of the form of Existence-Consciousness-Bliss, (and) am beyond the five sheaths.
अकर्ताऽहमभोक्ताऽहमसङ्गः परमेश्वरः ।
सदा मत्सन्निधानेन चेष्टते सर्वमिन्द्रियम् ॥१६॥
akartā’hamabhoktā’hamasaṅgaḥ parameśvaraḥ |
sadā matsannidhānena ceṣṭate sarvamindriyam ||16||
16. I am not the doer, I am not the enjoyer. (I am) the non-attached, supreme lord. Every sense organ functions due to my proximity (my presence), always.
आदिमध्यान्तमुक्तोऽहं न बद्धोऽहं कदाचन ।
स्वभावनिर्मलः शुद्धः स एवाहं न संशयः ॥१७॥
ādimadhyāntamukto’haṃ na baddho’haṃ kadācana |
svabhāvanirmalaḥ śuddhaḥ sa evāhaṃ na saṃśayaḥ ||17||
17. There is no beginning, middle and end for me. I am never bound. Without a doubt I am none other than that inherently untainted purity.
ब्रह्मैवाहं न संसारी मुक्तोऽहमिति भावयेत् ।
अशक्नुवन्भावयितुं वाक्यमेतत्सदाऽभ्यसेत् ॥१८॥
brahmaivāhaṃ na saṃsārī mukto’hamiti bhāvayet |
aśaknuvanbhāvayituṃ vākyametatsadā’bhyaset ||18||
18. “I am Brahman alone, not a transmigrating individual. I am liberated” - let him thus consider. If he is incapable to consider (internalize) this statement, let him constantly practise (i.e., apply effort to internalize).
यदभ्यासेन तद्भावो भवेद्भ्रमरकीटवत् ।
अत्रापहाय सन्देहमभ्यसेत्कृतनिश्चयः ॥१९॥
yadabhyāsena tadbhāvo bhavedbhramarakīṭavat |
atrāpahāya sandehamabhyasetkṛtaniścayaḥ ||19||
19. Through such practise, that attitude may be developed, like the caterpillar (which transforms into a butterfly). There, having given up doubt, and having become resolute, let him practise.
ध्यानयोगेन मासैकाद्ब्रह्महत्यां व्यपोहति ।
संवत्सरं सदाऽभ्यासात्सिद्व्यष्टकमवाप्नुयात् ॥२०॥
यावज्जीवं सदाऽभ्यासाज्जीवन्मुक्तो भवेद्यतिः ।
dhyānayogena māsaikādbrahmahatyāṃ vyapohati |
saṃvatsaraṃ sadā’bhyāsātsidvyaṣṭakamavāpnuyāt ||20||
yāvajjīvaṃ sadā’bhyāsājjīvanmukto bhavedyatiḥ |
20. Through the yoga of meditation, in a month he will expiate (even great sins like) the killing of a Brahmin. In a year he may attain the eight siddhis (extraordinary powers) through constant practice.
21. The ascetic, through constant life-long practice may become liberated (even while) he is alive.
नाहं देहो न च प्राणो नेन्द्रियाणि तथैव च ॥२१॥
न मनोऽहं न बुद्धिश्च नैव चित्तमहङ्कृतिः ।
नाहं पृथ्वी न सलिलं न च वह्निस्तथाऽनिलः ॥२२॥
न चाकाशो न शब्दश्च न च स्पर्शस्तथा रसः ।
नाहं गन्धो न रूपं च न मायाऽहं न संसृतिः ॥२३॥
nāhaṃ deho na ca prāṇo nendriyāṇi tathaiva ca ||21||
na mano’haṃ na buddhiśca naiva cittamahaṅkṛtiḥ |
nāhaṃ pṛthvī na salilaṃ na ca vahnistathā’nilaḥ ||22||
na cākāśo na śabdaśca na ca sparśastathā rasaḥ |
nāhaṃ gandho na rūpaṃ ca na māyā’haṃ na saṃsṛtiḥ ||23||
I am not the body, and not prana (vital air), and likewise not even the sense organs.
22. I am not the mind, and not intellect, not memory, not even ego. I am not earth, not water, and not fire, likewise not air.
23. And I am not space, not sound, and not touch, likewise not taste. I and not smell, and not form (shape). I am not Maya, not transmigration.
सदा साक्षिस्वरूपत्वाच्छिव एवास्मि केवलः ।
sadā sākṣisvarūpatvācchiva evāsmi kevalaḥ |
24. I am none other than the non-dual Shiva, due to my eternally inherent nature of witness-hood.
मय्येव सकलं जातं मयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥२४॥
मयि सर्वं लयं याति तद्ब्रह्मास्म्यहमद्वयम् ।
सर्वज्ञोऽहमनन्तोऽहं सर्वेशः सर्वशक्तिमान् ॥२५॥
mayyeva sakalaṃ jātaṃ mayi sarvaṃ pratiṣṭhitam ||24||
mayi sarvaṃ layaṃ yāti tadbrahmāsmyahamadvayam |
sarvajño’hamananto’haṃ sarveśaḥ sarvaśaktimān ||25||
Everything is born in me alone; everything is established (sustained) in me;
25. everything attains dissolution in me. I am that non-dual Brahman. I am omniscient, I am the eternal, omnipotent lord of everything.
आनन्दः सत्यबोधोऽहमिति ब्रह्मानुचिन्तनम् ।
अयं प्रपञ्चो मिथ्यैव सत्यं ब्रह्माहमव्ययम् ॥२६॥
ānandaḥ satyabodho’hamiti brahmānucintanam |
ayaṃ prapañco mithyaiva satyaṃ brahmāhamavyayam ||26||
26. “I am existence-awareness-bliss” thus should Brahman be meditated upon. “This world is just unreal. I, the immutable Brahman, am real.”
अत्र प्रमाणं वेदान्ता गुरवोऽनुभवस्तथा ।
ब्रह्मैवाहं न संसारी न चाहं ब्रह्मणः पृथक् ।।२७॥
atra pramāṇaṃ vedāntā guravo’nubhavastathā |
brahmaivāhaṃ na saṃsārī na cāhaṃ brahmaṇaḥ pṛthak ||27||
27. Here the Upanishads, the gurus (teachers), and likewise experience are the valid means of knowledge. I am Brahman alone, not the transmigratory soul. I am not separate from Brahman.
नाहं देहो न मे देहः केवलोऽहं सनातनः ।
एकमेवाद्वितीयं वै ब्रह्मणो नेह किञ्चन ॥२८॥
nāhaṃ deho na me dehaḥ kevalo’haṃ sanātanaḥ |
ekamevādvitīyaṃ vai brahmaṇo neha kiñcana ||28||
28. I am not the body, I do not have a body. I am single and eternal. I am unitary, non-dual indeed. Here (other than) Brahman there is nothing.
हृदयकमलमध्ये दीपवद्वेदसारं प्रणवमयमतर्क्यं योगिभिर्ध्यानगम्यम् ।
हरिगुरुशिवयोगं सर्वभूतस्थमेकं सकृदपि मनसा वै चिन्तयेद्यः स मुक्तः ॥२९॥
hṛdayakamalamadhye dīpavadvedasāraṃ praṇavamayamatarkyaṃ yogibhirdhyānagamyam |
hariguruśivayogaṃ sarvabhūtasthamekaṃ sakṛdapi manasā vai cintayedyaḥ sa muktaḥ ||29||
29. He who may think with his mind even once about this – the omkara (the sound symbol “Om”); the essence of the Vedas; the confluence of Hari, guru and Shiva; the unitary existence in all beings; that which is unattainable through logical reasoning; that which is attained by yogis through meditation upon it as a lamp in the midst of the lotus of the heart - he indeed is liberated.
Brahmānucintanam (Brahma Anuchintanam) or “Meditation on Brahman” is a hymn (stotram) attributed to Adi Shankara, and consists of 29 verses (ślokas) that guide the spiritual seeker regarding the meditation upon Brahman.
The title is a combination of two terms “Brahman” and “anuchintanam”, both of which are briefly explained below:
Brahman:
“Brahman” is a technical term used in Advaita Vedanta philosophy to indicate “reality” or “truth”. According to Advaita Vedanta, Brahman is the only reality – everything else is false appearance (or illusion). Brahman is the substratum from which everything arises, in which everything is sustained and into which everything resolves. An example of matter and energy can help in understanding this concept: Science has proven that matter is formed of energy, and that when matter is destroyed energy is released. So we can say that energy is the substratum from which all matter arises, in which all matter is sustained and into which all matter resolves. If we extend this logic further, the single substratum of all things (including energy, space and time); that ultimate non-negatable source is called Brahman. For easier understanding, we can consider it as the universal soul.
Anuchintanam:
The main teaching of Advaita Vedanta philosophy is that Brahman is none other than one’s own true self (the individual soul or atman). Thus “Atman (individual soul) = Brahman (universal soul)”. This realization of “Atman = Brahman” is the self-realization that liberates a person from false notions of mortality, multiplicity and limitedness.
There are three main stages in the process of self-realization:
1. Getting exposed to the teachings of Advaita Vedanta (called “shravanam” or hearing)
2. Logical enquiry into the teachings, clarification of doubts and getting convinced about the truth of the teachings (called “mananam” or thinking)
3. Internalizing the truth and its implications on worldly conduct (called “nidhidyasana” or profound and constant meditation)
“Anuchintanam” or “following the thought” can be considered as a synonym of “nidhidhyasana” or profound and constant meditation.
Thus, this hymn mainly focuses on the third stage of self-realization. It is focused on guiding the spiritual seeker who has already understood the teachings (contained in the Upanishads).
In the very first verse, the hymn clarifies the difference between a liberated person and a bound person. He who knows “I am Brahman” is liberated. All others are bound. Here, the hymn also indicates that the various names used for referring to god are also referring to Brahman alone.
In the second verse, the hymn provides some of the logical reasons for arriving at the conclusion “I am Brahman”, the most important of which the nature of consciousness or awareness. Brahman is essentially Awareness. I am aware, therefore I am Brahman. This verse also indicates that “I am Brahman” is not just about blind faith in some belief. It has to be supported by logic and should be “ascertained through effort”.
The third and fourth verses attempt to negate identification with false notions of caste and life stages. Such identifications are impediments to liberation. As we internalize the teachings of Advaita Vedanta, there will undoubtedly arise certain conflicts with the established worldly “realities” or norms.
· One such norm is that of “caste” (which we can substitute with “class”, “region” or “race” in today’s world). In the third verse, the hymn explains that a Brahmin (which usually refers to a member of a certain higher caste) is really speaking one who is established in Brahman, by alluding to the etymological structure of the very word “Brahmana”. It does not matter which caste (class or ethnicity) you belong to. If you identify with Brahman, then you are a Brahmin.
· Another norm is related to life stages (or “ashrama”). There are four life-stages described in the Hindu tradition – beginning with the student stage (brahmachari), followed by the householder (grihastha), post-retirement or forest dweller (vanaprastha) and finally the renunciate (sannyasin). While these four life-stages can be very helpful in planning one’s life journey, they can also be impediments to liberation. Thus verse four hints that the life stages are a “superimposition” and the reality is “uninterrupted consciousness”.
The fifth and sixth verses clarify the role of religion and external gods for a sincere spiritual seeker. While faith in the scriptures and the guru is a pre-requisite for spiritual progress, we must also be careful that devotion to an external god is only a stepping stone towards liberation. The external god is only a “provisional” supposition of a higher power, until we realize that this higher power is none other than “me” (the true self). So in verse five, the hymn says that external gods (for example, the rain god, the fire god, etc.) do not have any power on me, since I am the very essence of all these gods. Verse six goes one step further, and says that if you believe that you are different from god, then you are just like a sacrificial animal which is offered to god.
From verse 7 till the first half of verse 10, the hymn talks about the illusoriness of sin and suffering. Verse 7 points out that the true self does is not the sufferer of sorrows (it is the mind-memory-ego-intellect complex that projects/experiences the sorrows); the true self is pure awareness and is merely the witness. Verse 8 points out that misfortune arising from sin (i.e., the karma theory) is also not applicable to the true self. When sin and sorrow do not affect the true self, then the blissful nature of the self is evident even amidst the tumult of worldly life.
From the second half of the 10th verse till the 13th verse, the hymn describes the process of creation and how the five elements (space, air, fire, water and earth) are born out of Brahman due to the Primordial Ignorance (Maya). Verse 13 also mentions how the sense of doership, enjoyership, etc. are false notions arising due to ignorance.
Verses 14 to 17 provide various descriptions of the true self such as Existence-Consciousness-Bliss, unborn, deathless, eternal, changeless, immutable, beyond the five sheaths, etc.
From verse 18 till the first half of verse 21, the hymn stresses the importance of constant practise and effort in internalizing the truth of “I am Brahman”. It gives the example of the caterpillar transforming into the butterfly in verse 19. It also provides encouragement to continue the efforts by mentioning the benefits that accrue at different time frames such as one month, one year, etc (verse 20). And finally in the first half of the 21st verse, it declares that it is possible to attain liberation in this very world, while still alive.
From verse 21 second half till the verse 24 first half, the hymn uses the well-known neti-neti (not this – not this) approach to negate various false notions of the self, so that the true self can be realized. It negates the body-mind-intellect complex, the five elements and the five sense perceptions. It also negates Maya and the process of transmigration of the soul (the cycle of birth, death, rebirth, etc.).
From verse 24 second half till verse 26, the hymn describes how Brahman is the substratum of everything (the creator, sustainer and destroyer of the universe) and how the only Brahman is real and the world is unreal.
In verse 27, the hymn clarifies that the valid means of knowing the true self is through the Upanishadic teachings, with the help of a guru, supported by one’s own experience in life.
Verse 28 emphasises the non-dual nature of Brahman.
The final verse (verse 29) provides the following useful techniques to the sincere spiritual seeker:
1) Meditation upon the sacred sound symbol “Om”, which is the essence of the Vedas
2) Meditation on the self as a lamp in the midst of the lotus of the heart
3) Meditation upon the Brahman as the confluence of Hari, guru and Shiva
4) Meditation upon the Brahman as the single essence in all beings
Split-sandhis, Prose Order and Word-for-word Meaning
Verse-1
अहम्-एव परं ब्रह्म वासुदेव-आख्यम्-अव्ययम् ।
इति स्यात्-निश्चितः मुक्तः बद्ध एव-अन्यथा भवेत् ॥१॥
निश्चितः मुक्तः “वासुदेव-आख्यम्, अव्ययं, परं ब्रह्म अहम् एव” इति स्यात् । अन्यथा बद्धः एव भवेत् ॥१॥
निश्चितः certainly मुक्तः one who is liberated वासुदेव-आख्यम् called Vasudeva अव्ययं immutable परं ultimate ब्रह्म Brahman अहम् I एव alone इति thus स्यात् must be (should consider) अन्यथा otherwise बद्धः bound एव only भवेत् is
Verse-2
अहम्-एव परं ब्रह्म निश्चितं चित्त चिन्त्यताम् ।
चित्-रूपत्वत्- असङ्गत्वात् -अबाध्यत्वात् प्रयत्नतः ॥२॥
“अहम् एव परं ब्रह्म, चित्-रूपत्वत् असङ्गत्वात् अबाध्यत्वात्” (इति) प्रयत्नतः निश्चितं चित्त चिन्त्यताम् ॥२॥
अहम् I एव alone परं highest ब्रह्म Brahman चित्-रूपत्वत् due to nature of consciousness असङ्गत्वात् due to non-attachment अबाध्यत्वात् due to non-negatability (undeniability) (इति) thus प्रयत्नतः through effort निश्चितं ascertained चित्त thought चिन्त्यताम् he should think
Verse-3
अहम्-एव परं ब्रह्म न च-अहं ब्रह्मणः पृथक् ।
इति-एवं सम्-उपासीत ब्राह्मणः ब्रह्मणि स्थितः॥३॥
“ब्रह्मणि स्थितः ब्राह्मणः (अहम्) । अहम् एव परं ब्रह्म । अहं ब्रह्मणः पृथक् न च ।।” इति एवं सम्-उपासीत ॥
ब्रह्मणि in Brahman स्थितः situated (established) ब्राह्मणः Brahmin (the knower of Brahman) अहम् I am एव alone परं highest ब्रह्म Brahman अहं I am ब्रह्मणः from Brahman पृथक् separate न not च and इति एवं thus सम्-उपासीत they (he) should meditate
Verse-4
सर्व-उपाधि-विनिर्मुक्तं चैतन्यं च निरन्तरम् ।
तत्-ब्रह्म-अहम् इति ज्ञात्वा कथं वर्ण-आश्रमी भवेत् ॥४॥
“अहम् तत् सर्व-उपाधि-विनिर्मुक्तं निरन्तरम् चैतन्यं च ब्रह्म” इति ज्ञात्वा कथं वर्ण-आश्रमी भवेत् ॥
अहम् I am तत् that सर्व-उपाधि-विनिर्मुक्तं free from all superimpositions निरन्तरम् uninterrupted चैतन्यं consciousness च and ब्रह्म Brahman इति thus ज्ञात्वा having known कथं how वर्ण-आश्रमी follower of caste and life-stage भवेत् can be
Verse-5
अहं ब्रह्म-अस्मि यः वेद सः सर्वं भवति तु-इदम् ।
ना-भूत्या ईशते देवाः-तेषाम्-आत्मा भवेत्-हि सः ॥५॥
यः “अहं ब्रह्म अस्मि” (इति) वेद सः तु सर्वं भवति इदम् । देवाः भूत्या ना ईशते । सः तेषाम् आत्मा हि भवेत् ॥५॥
यः he who अहं ब्रह्म अस्मि I am Brahman (इति) thus वेद knows सः he तु indeed सर्वं everything भवति becomes इदम् here देवाः the gods भूत्या through their power ना not ईशते control सः he तेषाम् their आत्मा essense हि indeed भवेत् would be
Verse-6
अन्यः-असौ-अहम्-अन्यः-अस्मि-इति-उपास्ते यः-अन्य-देवताम् ।
न सः वेद नरः ब्रह्म सः देवानां यथा पशुः ॥६॥
यः “असौ अन्यः । अहम् अन्यः अस्मि” इति अन्य देवताम् उपास्ते, सः नरः ब्रह्म न वेद । सः देवानां पशुः यथा ॥
यः he who असौ that अन्यः different अहम् I अन्यः different अस्मि am इति thus अन्य other देवताम् god उपास्ते worships सः नरः that man ब्रह्म Brahman न वेद does not know सः he देवानां of the gods पशुः a sacrificial animal यथा just as
Verse-7
अहम्-आत्मा न च-अन्यः-अस्मि ब्रह्म-एव-अहं न शोक-भाक् ।
सत्-चित्-आनन्द-रूपः-अहं नित्य-मुक्त-स्वभाववान् ॥७॥
अहम् आत्मा अस्मि, न च अन्यः । ब्रह्म एव अहं, न शोक-भाक् । अहं सत्-चित्-आनन्द-रूपः, नित्य-मुक्त-स्वभाववान् ॥
अहम् I आत्मा the self अस्मि am न and च not अन्यः anything else ब्रह्म Brahman एव alone अहं I am न not शोक-भाक् the sufferer of sorrow अहं I सत्-चित्-आनन्द-रूपः of the nature of Existence-Consciousness-Bliss नित्य-मुक्त-स्वभाववान् one who is eternal and liberated by nature
Verse-8
आत्मानं सततं ब्रह्म सम्भाव्य विहरन्ति ये ।
न तेषां दुष्कृतं किञ्चित्-दुष्कृत-उत्था न च-आपदः ॥८ ॥
आत्मानं सततं ब्रह्म सम्भाव्य विहरन्ति ये, तेषां न किञ्चित् दुष्कृतं, न दुष्कृत-उत्था आपदः च ॥
आत्मानं the self सततं constantly ब्रह्म Brahman सम्भाव्य having considered विहरन्ति move about ये those who तेषां their न not किञ्चित् whatever दुष्कृतं sin न not दुष्कृत-उत्था arising from sin आपदः misfortune च also
Verses 9 & 10 (first half)
आत्मानं सततं ब्रह्म सम्भाव्य विहरेत्-सुखम् ।
क्षणं ब्रह्म-अहम्-अस्मि-इति यः कुर्यात्-आत्म-चिन्तनम् ॥९॥
तत्-महापातकं हन्ति तमः सूर्य-उदयः यथा ।
यः “अहम् ब्रह्म अस्मि” इति क्षणं आत्म-चिन्तनम् कुर्यात् (सः) सततं आत्मानं ब्रह्म सम्भाव्य सुखम् विहरेत् । तत् (आत्म-चिन्तनम्) महापातकं हन्ति, यथा सूर्य-उदयः तमः(तमम्?) (हन्ति) ।।
यः he who अहम् I ब्रह्म Brahman अस्मि am इति thus क्षणं every moment आत्म-चिन्तनम् thought of the self कुर्यात् may do सः he सततं constantly आत्मानं self ब्रह्म Brahman सम्भाव्य having considered सुखम् joyfully विहरेत् may move around तत् that आत्म-चिन्तनम् self thinking (self consideration) महापातकं great sin हन्ति destroys यथा just like सूर्य-उदयः sunrise तमः(तमम्?) darkness हन्ति destroys
Verses 10 (second half) & 11
अज्ञानात्-ब्रह्मणः जातम्-आकाशं बुद्बुद-उपमम् ॥१०॥
आकाशात्-वायुः-उत्पन्नः वायोः-तेजः-ततः पयः ।
अद्भयः-च पृथिवी जाता ततः व्रीहि-यव-आदिकम् ॥११॥
अज्ञानात् ब्रह्मणः आकाशं जातम्, बुद्बुद-उपमम् । आकाशात् वायुः उत्पन्नः । वायोः तेजः । ततः पयः । अद्भयः च पृथिवी जाता । ततः व्रीहि-यव-आदिकम् ॥११॥
अज्ञानात् due to Promordial Ignorance (Maya) ब्रह्मणः from Brahman आकाशं space जातम् was born बुद्बुद-उपमम् like a bubble आकाशात् from space वायुः air उत्पन्नः was born वायोः from air तेजः fire ततः from that (fire) पयः water अद्भयः from water च and पृथिवी earth जाता was born ततः from that (earth) व्रीहि-यव-आदिकम् rice, barley, etc.
Verse-12
पृथिवी-अप्सु पयः वह्नौ वह्निः-वायौ नभसि-असौ ।
नभः-अपि-अव्याकृते तत्-च शुद्धे शुद्धः-अस्मि-अहं हरिः ॥१२॥
पृथिवी अप्सु, पयः वह्नौ, वह्निः वायौ, असौ (वायुः) नभसि, नभः अपि अव्याकृते, तत् च शुद्धे । (तत्) शुद्धः हरिः अहं अस्मि ॥१२॥
पृथिवी earth अप्सु in water पयः water वह्नौ in fire वह्निः fire वायौ in air असौ (वायुः) that (air) नभसि in space नभः space अपि also अव्याकृते in the unmanifest तत् that (unmanifest) च and शुद्धे in the pure तत् that शुद्धः pure हरिः Hari (Lord) अहं I अस्मि am
Verse-13
अहं विष्णुः-अहं विष्णुः-अहं विष्णुः-अहं हरिः ।
कर्तृ-भोक्तृ-आदिकं सर्वं तत्-अविद्या-उत्थम्-एव च ॥१३॥
अहं विष्णुः, अहं विष्णुः, अहं विष्णुः, अहं हरिः । कर्तृ-भोक्तृ-आदिकं सर्वं तत् अविद्या-उत्थम् एव च ॥१३॥
अहं विष्णुः I am Vishu अहं विष्णुः I am Vishu अहं विष्णुः I am Vishu अहं हरिः I am Hari कर्तृ-भोक्तृ-आदिकं doership, enjoyership, etc. सर्वं all तत् that अविद्या-उत्थम् risen from ignorance एव alone च and
Verse-14
अच्युतः-अहम्-अनन्तः-अहं गोविन्दः-अहम्-अहं हरिः ।
आनन्दः-अहम्-अशेषः-अहम्-अजः-अहम्-अमृतः-अस्मि-अहम् ॥१४॥
अहम् अच्युतः, अहम् अनन्तः, अहं गोविन्दः, अहं हरिः । अहम् आनन्दः, अहम् अशेषः, अहम् अजः, अहम् अमृतः अस्मि ॥
अहम् अच्युतः I am Achuta अहम् अनन्तः I am Ananta अहं गोविन्दः I am Govinda अहं हरिः I am Hari अहम् आनन्दः I am bliss अहम् अशेषः I am entire अहम् अजः I am unborn अहम् अमृतः अस्मि I am deathless
Verse-15
नित्यः-अहं निर्विकल्पः-अहं निराकारः-अहम्-अव्ययः ।
सत्-चित्-आनन्द-रूपः-अहं पञ्च-कोश-अतिगः-अस्मि-अहम् ॥१५॥
अहं नित्यः, अहं निर्विकल्पः, अहम् निराकारः, अव्ययः। अहं सत्-चित्-आनन्द-रूपः । अहं पञ्च-कोश-अतिगः अस्मि ॥१५॥
अहं नित्यः I am eternal अहं निर्विकल्पः I am changeless अहम् निराकारः I am formless अव्ययः immutable अहं I am सत्-चित्-आनन्द-रूपः of the form of Existence-Consciousness-Bliss अहं I पञ्च-कोश-अतिगः beyond the five sheaths अस्मि am
Verse-16
अकर्ता-अहम्-अभोक्ता-अहम्-असङ्गः परम्-ईश्वरः ।
सदा मत्-सन्निधानेन चेष्टते सर्वम्-इन्द्रियम् ॥१६॥
अहम् अकर्ता,अहम् अभोक्ता असङ्गः परम्-ईश्वरः । सदा सर्वम्-इन्द्रियम् मत् सन्निधानेन चेष्टते ॥१६॥
अहम् अकर्ता I am not the doer अहम् अभोक्ता I am not the enjoyer असङ्गः non-attached परम्-ईश्वरः the supreme lord सदा always सर्वम्-इन्द्रियम् every sense organ मत् सन्निधानेन due to my proximity (in my presence) चेष्टते functions
Verse-17
आदि-मध्य-अन्त-मुक्तः-अहं न बद्धः-अहं कदाचन ।
स्वभाव-निर्मलः शुद्धः सः एव-अहं न संशयः ॥१७॥
अहम् आदि-मध्य-अन्त-मुक्तः । अहं न बद्धः कदाचन । सः स्वभाव-निर्मलः शुद्धः एव अहं, न संशयः ॥१७॥
अहम् I am आदि-मध्य-अन्त-मुक्तः free from beginning, middle and end अहं I am न not बद्धः bound कदाचन anytime सः he (that) स्वभाव-निर्मलः inherently untainted शुद्धः purity एव alone अहं I am न संशयः no doubt (undoubtedly)
Verse-18
ब्रह्म-एव-अहं न संसारी मुक्तः-अहम्-इति भावयेत् ।
अशक्नुवन्-भावयितुं वाक्यम्-एतत्-सदा-अभ्यसेत् ॥१८॥
“ अहं ब्रह्म एव, न संसारी । अहम् मुक्तः” इति भावयेत् । एतत् भावयितुं अशक्नुवन्, वाक्यम् सदा अभ्यसेत् ॥१८॥
अहं I am ब्रह्म Brahman एव alone न not संसारी one with transmigrating individual अहम् I am मुक्तः liberated इति thus भावयेत् let him consider एतत् this भावयितुं to consider अशक्नुवन् being incapable वाक्यम् sentence सदा always अभ्यसेत् let him practise (put in efforts)
Verse-19
यत्-अभ्यासेन तत्-भावः भवेत्-भ्रमर-कीटवत् ।
अत्र-अपहाय सन्देहम्-अभ्यसेत्-कृत-निश्चयः ॥१९॥
यत् अभ्यासेन तत् भावः भवेत्, भ्रमर-कीटवत् । अत्र सन्देहम् अपहाय कृत-निश्चयः अभ्यसेत् ॥१९॥
यत् that which अभ्यासेन through practise (through effort) तत् that भावः attitude भवेत् may become (be develop) भ्रमर-कीटवत् like the caterpillar (which transforms into a butterfly) अत्र there सन्देहम् doubt अपहाय having given up कृत-निश्चयः having resolved अभ्यसेत् practise
Verses 20 and 21 (first half)
ध्यान-योगेन मास-एकात्-ब्रह्म-हत्यां व्यपोहति ।
संवत्सरं सदा-अभ्यासात्-सिद्धि-अष्टकम्-अवाप्नुयात् ॥२०॥
यावत्-जीवं सदा-अभ्यासात्-जीवन्मुक्तः भवेत्-यतिः ।
ध्यान-योगेन मास-एकात् ब्रह्म-हत्यां व्यपोहति । संवत्सरं सदा अभ्यासात् सिद्धि-अष्टकम् अवाप्नुयात् । यतिः यावत् जीवं सदा अभ्यासात् जीवन्मुक्तः भवेत् ॥
ध्यान-योगेन through the yoga of meditation मास-एकात् in a month ब्रह्म-हत्यां (great sins like) the killing of a Brahmin व्यपोहति will expiate संवत्सरं a year सदा constantly अभ्यासात् from practise सिद्धि-अष्टकम् the eight siddis (extraordinary powers) अवाप्नुयात् may attain यतिः ascetic यावत् as long as जीवं alive सदा always अभ्यासात् through practice जीवन्मुक्तः the living liberated भवेत् may become
Verses 21 (seond half) , 22 & 23
न-अहं देहः न च प्राणः न-इन्द्रियाणि तथा-एव च ॥२१॥
न मनः-अहं न बुद्धिः-च न-एव चित्तम्-अहङ्कृतिः ।
न-अहं पृथ्वी न सलिलं न च वह्निः-तथा-अनिलः ॥२२॥
न च-आकाशः न शब्दः-च न च स्पर्शः-तथा रसः ।
न-अहं गन्धः न रूपं च न माया-अहं न संसृतिः ॥२३॥
न अहं देहः, न च प्राणः, तथा एव न इन्द्रियाणि च । अहं न मनः, न बुद्धिः च, न चित्तम्, (न) अहङ्कृतिः एव । अहं न पृथ्वी, न सलिलं, न च वह्निः, तथा (न) अनिलः । (अहं) न आकाशः च, न शब्दः च, न स्पर्शः च, तथा (न) रसः । अहं न गन्धः, न रूपं च । अहं न माया न संसृतिः ॥
न not अहं I देहः body न not च and प्राणः prana (vital air) तथा similarly एव even न not इन्द्रियाणि sense organs च also अहं I न not मनः mind न not बुद्धिः intellect च also न not चित्तम् memory (न) not अहङ्कृतिः ego एव even अहं I न not पृथ्वी earth न not सलिलं water न not च also वह्निः fire तथा similarly (न) not अनिलः air (अहं) I न not आकाशः space च also न not शब्दः sound च also न not स्पर्शः touch च also तथा similarly (न) not रसः taste अहं I न not गन्धः smell न not रूपं form च also अहं I न not माया Maya न not संसृतिः transmigration
Verse-24 (first half)
सदा साक्षि-स्वरूपत्वात्-शिवः एव-अस्मि केवलः ।
(अहं) केवलः शिवः एव अस्मि, सदा साक्षि स्वरूपत्वात् ।
(अहं) I केवलः non-dual शिवः Shiva एव alone अस्मि am सदा always साक्षि witness स्वरूपत्वात् due to inherent nature
Verses 24 (second half) & 25
मयि-एव सकलं जातं मयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥२४॥
मयि सर्वं लयं याति तत्-ब्रह्म-अस्मि-अहम्-अद्वयम् ।
सर्वज्ञः-अहम्-अनन्तः-अहं सर्व-ईशः सर्व-शक्तिमान् ॥२५॥
मयि एव सकलं जातं, मयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । मयि सर्वं लयं याति । अहं तत् अद्वयम् ब्रह्म अस्मि । अहं सर्वज्ञः, अहं अनन्तः, सर्व-ईशः सर्व-शक्तिमान् ॥
मयि in me एव alone सकलं everything जातं is born मयि in me सर्वं everything प्रतिष्ठितम् established मयि in me सर्वं everything लयं dissolution याति attains अहं I तत् that अद्वयम् non-dual ब्रह्म Brahman अस्मि am अहं I सर्वज्ञः omniscient अहं am अनन्तः endless (eternal) सर्व-ईशः the lord of all सर्व-शक्तिमान् omnipotent
Verse-26
आनन्दः सत्य-बोधः-अहम्-इति ब्रह्म-अनुचिन्तनम् ।
अयं प्रपञ्चः मिथ्या-एव सत्यं ब्रह्म-अहम्-अव्ययम् ॥२६॥
“अहम् सत्य-बोधः आनन्दः” इति ब्रह्म अनुचिन्तनम् । “अयं प्रपञ्चः मिथ्या एव अहम् अव्ययम् ब्रह्म सत्यं” ॥२६॥
अहम् I सत्य-बोधः existence-awareness आनन्दः bliss इति thus ब्रह्म Brahman अनुचिन्तनम् meditation अयं this प्रपञ्चः world मिथ्या unreal एव only (just) अहम् I अव्ययम् immutable सत्यं real ब्रह्म Brahman
Verse-27
अत्र प्रमाणं वेदान्ताः गुरवः-अनुभवः-तथा ।
ब्रह्म-एव-अहं न संसारी न च-अहं ब्रह्मणः पृथक् ।।२७॥
अत्र प्रमाणं वेदान्ताः, गुरवः, तथा अनुभवः । अहं ब्रह्म एव, न संसारी । अहं ब्रह्मणः न पृथक् च ।।२७॥
अत्र here प्रमाणं the means of knowledge वेदान्ताः the Upanishads गुरवः the gurus (teachers) तथा similarly अनुभवः experience अहं I ब्रह्म Brahman एव alone न not संसारी transmigratory soul अहं I ब्रह्मणः from Brahman न not पृथक् separate च also
Verse-28
न-अहं देहः न मे देहः केवलः-अहं सनातनः ।
एकम्-एव-अद्वितीयं वै ब्रह्मणः न-इह किञ्चन ॥२८॥
अहं देहः न, मे न देहः । अहं केवलः सनातनः । एकम् एव अद्वितीयं वै । इह ब्रह्मणः न किञ्चन ॥२८॥
अहं I देहः body न not मे for me न not देहः body अहं I केवलः single सनातनः eternal एकम् unitary एव alone अद्वितीयं non-dual वै indeed इह here ब्रह्मणः (other than) Brahman न not किञ्चन something
Verse-29
हृदय-कमल-मध्ये दीपवत्-वेद-सारं प्रणवम्-अयम्-अतर्क्यं योगिभिः-ध्यान-गम्यम् ।
हरि-गुरु-शिव-योगं सर्व-भूतस्थम्-एकं सकृत्-अपि मनसा वै चिन्तयेत्-यः सः मुक्तः ॥२९॥
यः अयम् योगिभिः हृदय-कमल-मध्ये दीपवत् ध्यान-गम्यम्, हरि-गुरु-शिव-योगं, सर्व-भूतस्थम्, एकं, अतर्क्यं, वेद-सारं, प्रणवम्, सकृत् अपि मनसा चिन्तयेत् सः वै मुक्तः ॥२९॥
यः he who अयम् this योगिभिः by the yogis हृदय-कमल-मध्ये in the midst of the lotus of the heart दीपवत् like a lamp ध्यान-गम्यम् attained by meditation हरि-गुरु-शिव-योगं the unity of Hari, guru and Shiva सर्व-भूतस्थम् existent in all beings एकं unitary अतर्क्यं unattainable through logical reasoning वेद-सारं the essence of the Vedas प्रणवम् omkara (the sound symbol “Om”) सकृत् अपि even once मनसा mentally चिन्तयेत् thinks (meditates) सः he वै indeed मुक्तः is liberated
Prosody (Chandas)
Excepting the last verse, all other verses of Brahmānucintanam are composed in the Anushtubh chandaḥ (metre).
The last verse (verse 29) is composed in is composed in the Māliṇī chandaḥ (metre), which consists of 15 syllables in each pāda (quarter), with the heavy (guru) and light (laghu) syllables arranged as follows:
UUU UUU --- U-- U--
Notation:
-denotes guru (heavy) syllable
U denotes laghu (light syllable)
The pause (yati) is after the 5th syllable and 15th syllables of each pāda
Comments
Post a Comment